استئونکروز فک یا مرگ استخوان فک یکی از عوارض نسبتاً نادر اما مهم در دندانپزشکی است که در آن بخشی از استخوان فک در اثر اختلال در ترمیم یا کاهش خونرسانی، از طریق لثه نمایان میشود. این عارضه ممکن است پس از برخی اقدامات دندانپزشکی مانند کشیدن دندان یا در اثر مصرف بعضی داروها ایجاد شود.
اگر بهتازگی دندانی را کشیدهاید یا داروهایی مانند بیسفسفوناتها مصرف میکنید، درد مداوم دهان، تورم لثه یا نمایان شدن استخوان فک میتواند نشانهای هشداردهنده باشد. تشخیص و درمان زودهنگام استئونکروز فک (ONJ) اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت پیشرفت بیماری ممکن است استخوان درگیر دچار مرگ بافتی شود.
نکته مهم: هر درد یا ناراحتی پس از کشیدن دندان به معنی استئونکروز فک نیست. تشخیص این بیماری به بررسی دقیق دندانپزشک یا پزشک و در برخی موارد تصویربرداری نیاز دارد.
استئونکروز فک چیست؟
استئونکروز فک زمانی ایجاد میشود که استخوان فک در ناحیهای از دهان در معرض محیط قرار گیرد و روند ترمیم طبیعی آن بهدرستی انجام نشود. اصطلاح «نکروز» به معنای مرگ بافت است. در استئونکروز، استخوان درگیر ممکن است خونرسانی کافی دریافت نکند و در صورت درمان نشدن، بهتدریج دچار آسیب و مرگ بافتی شود.
این عارضه اغلب پس از برخی جراحیهای دهان، بهویژه کشیدن دندان، یا در ارتباط با مصرف داروهای خاص دیده میشود؛ با این حال در بعضی افراد ممکن است بدون وجود عامل خطر مشخص نیز ایجاد شود.
مطالعه بیشتر: اگر اخیراً دندان خود را کشیدهاید، آشنایی با مراقبتهای پس از جراحی میتواند به کاهش عوارض و تشخیص زودهنگام مشکلات کمک کند.
علائم استئونکروز فک چیست؟
برای تشخیص استئونکروز فک، معمولاً وجود استخوان نمایان یا سایر علائم مرتبط برای حداقل ۸ هفته اهمیت دارد. علائم ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشند و شدت بیماری نیز بر نوع نشانهها تأثیر میگذارد.
مهمترین علائم استئونکروز فک عبارتاند از:
- درد مداوم یا غیرطبیعی در دهان و فک
- تورم لثه یا بافتهای نرم اطراف آن
- ترشح چرک یا مایع از ناحیه درگیر
- نمایان شدن استخوان فک در داخل دهان
- مشکل یا درد هنگام جویدن غذا
- لق شدن دندانها
- قرمزی و التهاب بافتهای اطراف ناحیه آسیبدیده
وجود این علائم بهویژه در فردی که اخیراً تحت جراحی دهان قرار گرفته یا داروهای مرتبط با استخوان مصرف میکند، نیازمند بررسی تخصصی است.
برای آگاهی بیشتر: اگر علت درد یا ناراحتی شما پس از درمان دندان مشخص نیست، بررسی سایر دلایل شایع درد دهان و دندان میتواند مفید باشد.
چه عواملی باعث استئونکروز فک میشوند؟
یکی از مهمترین عوامل ایجاد استئونکروز فک، ترمیم نامناسب استخوان و لثه پس از جراحیهای دهان، بهخصوص کشیدن دندان است. با این حال، عوامل دیگری نیز میتوانند احتمال بروز این عارضه را افزایش دهند.
- جراحیهای دهان و کشیدن دندان
- پرتودرمانی در روند درمان برخی سرطانها
- عفونت استخوان فک یا استئومیلیت
- مصرف برخی داروهای مؤثر بر متابولیسم استخوان
- برخی عوامل زمینهای که توانایی ترمیم بافت را کاهش میدهند
هنگامی که استئونکروز فک در ارتباط با مصرف داروهایی مانند بیسفسفوناتها یا برخی داروهای دیگر ایجاد شود، از اصطلاح استئونکروز فک مرتبط با دارو (MRONJ) استفاده میشود.
استئونکروز فک مرتبط با دارو چیست؟
برخی داروها که برای درمان پوکی استخوان یا بعضی سرطانها استفاده میشوند، میتوانند خطر بروز مشکلات استخوانی فک را افزایش دهند. از جمله داروهای شناختهشده در این گروه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- آلندرونات (Alendronate)
- ریزدرونات (Risedronate)
- ایباندرونات (Ibandronate)
- اسید زولدرونیک (Zoledronic acid)
- دنوزوماب (Denosumab)
خطر در افرادی که این داروها را با دوزهای بالا و بهصورت وریدی دریافت میکنند، بیشتر است. البته مصرف این داروها بهتنهایی به معنای ابتلا به استئونکروز فک نیست و میزان خطر به عوامل مختلفی بستگی دارد.
نکته مهم پیش از درمان دندانپزشکی: اگر داروهای مربوط به پوکی استخوان یا درمان سرطان مصرف میکنید، حتماً دندانپزشک را در جریان قرار دهید و بدون مشورت پزشک، مصرف دارو را قطع نکنید.
چه کسانی بیشتر در معرض استئونکروز فک هستند؟
علاوه بر مصرف برخی داروها، عوامل دیگری نیز میتوانند احتمال ابتلا به این عارضه را افزایش دهند. مهمترین عوامل خطر عبارتاند از:
- سن بالاتر
- ابتلا به دیابت
- بیماریهای لثه و عفونتهای دهانی
- سیگار کشیدن
- سابقه جراحی یا آسیب به استخوان فک
به همین دلیل، رعایت بهداشت دهان و درمان بهموقع بیماریهای لثه اهمیت زیادی دارد. بیماری لثه در صورت پیشرفت میتواند سلامت بافتهای اطراف دندان و استخوان را تحت تأثیر قرار دهد.
استئونکروز فک چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص استئونکروز فک با بررسی دقیق دهان، لثه و ناحیهای که استخوان در آن نمایان شده است آغاز میشود. پزشک یا دندانپزشک درباره سابقه پزشکی، داروهای مصرفی و درمانهای دندانپزشکی اخیر نیز سؤال میکند.
یکی از معیارهای مهم، تداوم وضعیت به مدت بیش از ۸ هفته است. بر اساس شدت علائم و میزان درگیری استخوان، بیماری معمولاً در چهار مرحله طبقهبندی میشود:
- مرحله صفر: استخوان مرده و نمایان دیده نمیشود، اما علائم یا تغییرات مرتبط با استئونکروز وجود دارد.
- مرحله یک: استخوان مرده و نمایان وجود دارد، اما بیمار علائم دیگری ندارد.
- مرحله دو: استخوان مرده و نمایان همراه با درد، قرمزی، ترشح یا سایر نشانههای عفونت دیده میشود.
- مرحله سه: استخوان مرده و نمایان همراه با عفونتی وجود دارد که به بافتهای صورت یا سینوسها گسترش یافته است.
هشدار: اگر بعد از کشیدن دندان یا جراحی دهان، درد، تورم، ترشح یا نمایان شدن استخوان برای مدت طولانی ادامه پیدا کرد، مراجعه به دندانپزشک را به تأخیر نیندازید.
درمان استئونکروز فک چگونه انجام میشود؟
روش درمان استئونکروز فک به مرحله بیماری، میزان آسیب استخوان و وجود یا نبود عفونت بستگی دارد. بسیاری از موارد را میتوان با روشهای محافظهکارانه کنترل کرد.
در مراحل ابتدایی ممکن است پزشک از روشهایی مانند موارد زیر استفاده کند:
- دهانشویههای مناسب برای کنترل عفونت و بهداشت ناحیه
- آنتیبیوتیک در صورت وجود عفونت
- داروهای کنترل درد
- پیگیری منظم وضعیت استخوان و بافت نرم
در موارد شدیدتر، بهویژه در مرحله سوم، ممکن است جراحی ضرورت پیدا کند. جراحی میتواند شامل برداشتن استخوان مرده یا آسیبدیده، پاکسازی بافتهای درگیر و در صورت نیاز بازسازی فک باشد. در برخی شرایط نیز استفاده از پروتزهای خاص مانند اوباتورات مطرح میشود.
در برخی بیماران و شرایط خاص، پزشک ممکن است درمانهایی مانند تریپاراتاید را نیز مدنظر قرار دهد. این دارو با تحریک تشکیل استخوان مورد استفاده قرار میگیرد و در درمان پوکی استخوان نیز کاربرد دارد.
مطالعه مرتبط: اگر قرار است تحت درمانهای جراحی دندان قرار بگیرید، آگاهی از وضعیت استخوان فک و سلامت دهان میتواند در برنامهریزی درمان اهمیت داشته باشد.
آیا میتوان از استئونکروز فک پیشگیری کرد؟
همیشه نمیتوان از ایجاد استئونکروز فک جلوگیری کرد، اما رعایت اصول بهداشت دهان میتواند خطر بروز مشکلات دهانی و عوارض مرتبط را کاهش دهد. مسواک زدن منظم، استفاده صحیح از نخ دندان و مراجعه دورهای به دندانپزشک از مهمترین اقدامات پیشگیرانه هستند.
همچنین اگر قرار است دندان شما کشیده شود یا جراحی دهان انجام دهید، حتماً پزشک را از داروهای مصرفی، بهخصوص داروهای مرتبط با پوکی استخوان یا سرطان، مطلع کنید.
معاینه منظم دندانپزشکی نیز کمک میکند مشکلات لثه، عفونتها و سایر تغییرات دهان در مراحل ابتدایی شناسایی و درمان شوند.
پیشنهاد مطالعه: برای آگاهی از تعرفه های جراحی دندان حتما مقاله هزینه جراحی دندان در تبریز را مطالعه نمایید.
آینده درمان استئونکروز فک چگونه است؟
پیشآگهی استئونکروز فک تا حد زیادی به زمان تشخیص و شروع درمان بستگی دارد. در مراحل اولیه، کنترل بیماری ممکن است بدون نیاز به جراحی گسترده امکانپذیر باشد. اما در مراحل پیشرفته، ممکن است برای برداشتن استخوان آسیبدیده و بازسازی فک یا دندانها به درمان جراحی نیاز باشد.
بنابراین، ماندگاری درد یا تورم دهان را پس از درمانهای دندانپزشکی نادیده نگیرید؛ بهخصوص اگر یکی از عوامل خطر این بیماری را داشته باشید.
سؤالات متداول درباره استئونکروز فک
آیا میتوان از استئونکروز فک جلوگیری کرد؟
رعایت دقیق بهداشت دهان، مسواک زدن، استفاده از نخ دندان و معاینات منظم دندانپزشکی میتواند خطر بروز مشکلات مرتبط با استئونکروز فک را کاهش دهد. همچنین تشخیص زودهنگام بیماریهای لثه و عفونتهای دهانی اهمیت زیادی دارد.
از کجا بفهمم به استئونکروز فک مبتلا شدهام؟
درد مداوم دهان، تورم، ترشح، لق شدن دندان یا نمایان شدن استخوان فک از علائم هشداردهنده هستند. اگر این علائم برطرف نمیشوند، بهخصوص پس از جراحی دهان یا در صورت مصرف داروهای مؤثر بر استخوان، باید برای معاینه تخصصی مراجعه کنید.
آیا مصرف داروهای پوکی استخوان باعث استئونکروز فک میشود؟
مصرف داروهایی مانند بیسفسفوناتها و دنوزوماب میتواند خطر استئونکروز فک را افزایش دهد، اما به این معنا نیست که هر فرد مصرفکننده این داروها به بیماری مبتلا خواهد شد. میزان خطر به نوع دارو، دوز، روش مصرف و عوامل زمینهای فرد بستگی دارد.
چند وقت یکبار باید برای معاینه و جرمگیری به دندانپزشک مراجعه کرد؟
فاصله مناسب بین ویزیتهای دندانپزشکی برای همه افراد یکسان نیست و باید بر اساس وضعیت سلامت دهان، بیماریهای لثه، میزان تشکیل جرم و عوامل خطر تعیین شود. بنابراین بهتر است برنامه معاینات و جرمگیری دندان با نظر دندانپزشک تنظیم شود.
جمعبندی
استئونکروز فک عارضهای نسبتاً نادر اما مهم است که میتواند با نمایان شدن استخوان فک، درد، تورم و عفونت همراه باشد. جراحیهای دهان، برخی داروهای مؤثر بر استخوان، بیماریهای لثه، دیابت و سیگار از عواملی هستند که میتوانند خطر آن را افزایش دهند.
تشخیص زودهنگام نقش مهمی در کنترل بیماری دارد. اگر درد یا علائم غیرطبیعی دهان پس از کشیدن دندان یا سایر درمانهای دندانپزشکی برای مدت طولانی ادامه پیدا کرده است، بهتر است برای بررسی علت آن به دندانپزشک مراجعه کنید.
بدون دیدگاه