فهرست مطالب
مرور کلی بر خشکی دهان
خشکی دهان (Dry mouth) که همچنین به نام زروستومیا (xerostomia) نیز شناخته میشود (تلفظ: زیرو-استو-میا)، زمانی رخ میدهد که غدد بزاقی در دهان، بزاق کافی برای مرطوب نگهداشتن دهان تولید نمیکنند. خشکی دهان اغلب به دلیل افزایش سن، عوارض جانبی برخی داروها یا پرتودرمانی برای سرطان ایجاد میشود. در موارد کمتر شایع، یک بیماری که مستقیماً غدد بزاقی را تحت تأثیر قرار میدهد، میتواند باعث خشکی دهان شود. همچنین ممکن است اگر تشنه باشید یا درباره چیزی اضطراب داشته باشید، بهطور موقت خشکی دهان را تجربه کنید.
برای برخی افراد، خشکی دهان فقط آزاردهنده است. اما برای دیگران، خشکی دهان میتواند بهطور قابل توجهی بر سلامت عمومی و سلامت دندانها و لثهها تأثیر بگذارد. همچنین، این وضعیت میتواند بر میزان غذا خوردن و لذت بردن از غذا تأثیر داشته باشد.درمان خشکی دهان بسته به علت آن متفاوت است.
زروستومیا (خشکی دهان) چیست؟
زروستومیا یا خشکی دهان حالتی است که در آن احساس میکنید بزاق کافی در دهان تان وجود ندارد. غدد بزاقی در دهان وظیفه تولید بزاق را دارند که به مرطوب نگه داشتن و پاکسازی دهان کمک میکند.
خشکی دهان گهگاهی، طبیعی است. برای مثال، هنگام کمآبی بدن ممکن است دهان خشک شود. اما اگر خشکی دهان مزمن شود (یعنی همیشه دهان خشک باشد)، میتواند نشانهای از یک بیماری زمینهای باشد. اغلب، زروستومیا عارضه جانبی برخی داروها مانند آنتیهیستامینها (antihistamines)، ضد احتقانها (decongestants) و برخی داروهای ضد افسردگی است.
حتما بخوانید: ترک خوردن یا شکستن دندان: علائم، درمان و راه های پیشگیری
علائم و علل
علائم زروستومیا (خشکی دهان) چیست؟
مهمترین علامت خشکی دهان، احساس چسبندگی در داخل دهان به دلیل کمبود بزاق است. ممکن است هنگام صحبت کردن، زبانتان به سقف دهان بچسبد.
سایر علائم احتمالی شامل موارد زیر هستند:
- بوی بد دهان
- گلو درد مداوم
- دشواری در خوردن، صحبت کردن یا بلعیدن
- احساس خشکی در بینی
- گرفتگی صدا
- تشنگی بیشتر از حد معمول
- زخم یا درد در لب، زبان و دهان
- اختلال در حس چشایی
- مشکل در استفاده از دندان مصنوعی
علائم شدیدتر ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- پوسیدگی دندان
- خشکی چشم و پوست
- جوش یا راش پوستی
- درد مفاصل
بزاق به جلوگیری از پوسیدگی دندان کمک میکند؛ با شستن قند و ذرات غذا و بی اثر کردن باکتریها، آنها را کمضررتر می سازد. زمانی که بزاق کافی ندارید، ممکن است در چشیدن، جویدن و بلعیدن غذا دچار مشکل شوید. همچنین، ممکن است در هضم غذا نیز مشکل داشته باشید.
چه عواملی باعث زروستومیا (خشکی دهان) میشوند؟
خشکی دهان زمانی رخ میدهد که غدد بزاقی در دهان بزاق کافی برای مرطوب نگهداشتن دهان تولید نمیکنند. گاهی اوقات این غدد ممکن است به دلایل زیر بهدرستی کار نکنند:
1- برخی داروها
صدها دارو، از جمله بسیاری از داروهایی که بدون نسخه در دسترس هستند، میتوانند باعث خشکی دهان شوند. از جمله داروهایی که بیشتر احتمال دارد باعث این مشکل شوند، میتوان به داروهای ضد افسردگی، داروهای فشار خون بالا، داروهای ضد اضطراب، برخی آنتی هیستامینها، ضد احتقانها، شلکنندههای عضلانی و مسکنها اشاره کرد. اگر به بروشور داروی خود نگاهی بیندازید، احتمالاً «خشکی دهان» را به عنوان یکی از عوارض جانبی خواهید دید.
2- افزایش سن و پیری
بسیاری از افراد مسن با افزایش سن علائم خشکی دهان را تجربه میکنند. برخی تغییرات در چگونگی پردازش داروها توسط بدن، تغذیه نامناسب و مشکلات سلامت طولانیمدت میتوانند باعث خشکی دهان شوند.
3- درمان های سرطان
داروهای شیمی درمانی میتوانند ویژگی و میزان تولید بزاق را تغییر دهند. این وضعیت ممکن است موقتی باشد و پس از پایان درمان، جریان طبیعی بزاق بازگردد. پرتو درمانی ناحیه سر و گردن می تواند به غدد بزاقی آسیب برساند و تولید بزاق را به طور چشمگیری کاهش دهد. این اثر میتواند موقتی یا دائمی باشد، بسته به دوز تابش و ناحیهای که تحت درمان قرار گرفته است.
4- آسیب عصبی
آسیب یا جراحی که باعث آسیب عصبی در ناحیه سر و گردن شود، میتواند باعث خشکی دهان گردد.
5- سایر مشکلات سلامت
خشکی دهان می تواند به دلیل برخی بیماریها مانند سنگ غدد بزاقی (Sialolithiasis) ،التهاب غدد بزاقی (Sialadenitis)، دیابت، سکته مغزی، عفونت قارچی در دهان یا بیماری آلزایمر باشد. همچنین، ممکن است به دلیل بیماری های خود ایمنی مانند سندرم شوگرن یا HIV/AIDS ایجاد شود.
6- خروپف و تنفس از راه دهان
خروپف و تنفس از طریق دهان میتواند منجر به خشکی دهان شود.
7- مصرف دخانیات و الکل
نوشیدن الکل و کشیدن یا جویدن تنباکو می تواند علائم خشکی دهان را بیشتر کند.
8- استفاده از دارو های قانونی یا غیرقانونی خیابانی
مصرف مت آمفتامین می تواند باعث خشکی دهان شدید شده و به دندان ها آسیب بزند. مصرف ماریجوانا نیز می تواند باعث خشکی دهان شود.
عوامل خطر (Risk factors)
خطر ابتلا به خشکی دهان در افرادی بیشتر است که:
- داروهایی مصرف می کنند که خشکی دهان از عوارض جانبی احتمالی آنها است.
- تحت درمان سرطان هستند.
- دچار آسیب عصبی در ناحیه سر و گردن شدهاند.
- سایر مشکلات سلامت مانند دیابت، سکته مغزی، بیماری آلزایمر، سندرم شوگرن یا HIV/AIDS دارند.
- از محصولات تنباکو استفاده میکنند.
- الکل مصرف میکنند.
- از داروهای خیابانی استفاده میکنند.
- غذاها یا آب نباتهای شیرین یا اسیدی می خورند.
عوارض خشکی دهان چیست؟
اگر خشکی دهان مزمن درمان نشود، ممکن است به موارد زیر منجر شود:
- افزایش پلاک، پوسیدگی دندان و بیماری لثه
- زخمهای دهانی
- زخم یا ترک در گوشه های دهان، یا لب های ترک خورده
- عفونت قارچی دهان که برفک دهان (Oral thrush) شناخته می شود.
تشخیص و آزمایش ها
دندانپزشک چگونه متوجه خشکی دهان می شود؟
در زمان معاینه، دندانپزشک به دنبال نشانه های خشکی دهان میگردد. برای مثال، زبان و سطح داخلی گونهها ممکن است بهجای اینکه صاف، درخشان و مرطوب باشند، خشک و زبر به نظر برسند. برای بررسی میزان بزاق، ممکن است دندانپزشک با یک تکه گاز، اطراف غدد بزاقی را لمس کند. همچنین به علائم پوسیدگی یا بیماری لثه توجه خواهد کرد.
درمان
پزشکان چگونه زروستومیا (خشکی دهان) را درمان می کنند؟
هدف اصلی درمان خشکی دهان، افزایش ترشح بزاق است. این کار خطر پوسیدگی دندان و بیماری لثه را کاهش میدهد. درمان دقیق به علت زمینهای بستگی دارد. اگر پزشک حدس بزند که دارویی باعث خشکی دهان شده، ممکن است دوز دارو را تغییر دهد یا آن را با داروی دیگری جایگزین کند. (هیچگاه بدون مشورت با پزشک دارو را قطع نکنید.) اگر خشکی دهان ناشی از یک بیماری باشد، درمان آن بیماری میتواند مفید باشد.
سایر روشهای درمانی شامل موارد زیر هستند:
- قرص های مکیدنی تجویزی حاوی سوربیتول
- داروهای محرک ترشح بزاق
- جراحی ترمیم غدد بزاقی (به ندرت انجام میشود)
پیشگیری
آیا میتوان از زروستومیا (خشکی دهان) پیشگیری کرد؟
در حال حاضر درمان قطعی برای خشکی دهان وجود ندارد، اما راه هایی برای کاهش احتمال بروز آن هست. مهمترین اقدام، رعایت بهداشت دهان و مراجعه منظم به دندانپزشک برای جرم گیری و معاینه است.
همچنین این اقدامات خانگی میتوانند کمککننده باشند:
- جویدن آدامس بدون قند برای تحریک ترشح بزاق
- مکیدن یخ
- استفاده از دهانشویه مخصوص خشکی دهان
- پرهیز از مصرف آنتی هیستامین ها و ضد احتقانها تا حد امکان
- نوشیدن آب قبل از بلعیدن قرص یا کپسول
- مصرف داروهای ایجادکننده خشکی دهان در صبح به جای شب
- استفاده از دستگاه بخور خنک، بهویژه هنگام خواب
- استفاده از بالم لب
- نوشیدن آب کافی در طول روز
- اضافه کردن لیموی تازه در آب
مواردی که بهتر است از آنها دوری کنید:
- سیگار کشیدن
- نوشیدنی های گازدار
- نوشیدنی های الکلی
- غذاهای اسیدی، تند، خشک یا شیرین
حتما بخوانید: عفونت و آبسه دندانی چیست؟ پیشگیری، درمان خانگی و دارویی
سوالات متداول
چرا با اینکه زیاد آب مینوشم، دهانم خشک است؟
اگر حتی بعد از نوشیدن آب فراوان، هنوز احساس خشکی دهان دارید، ممکن است دچار زروستومیا باشید. یعنی غدد بزاقی شما به اندازه کافی بزاق تولید نمیکنند، بنابراین دهانتان حتی در حالت هیدراته هم خشک به نظر میرسد.
زروستومیا (خشکی دهان) چقدر شایع است؟
خشکی دهان مشکلی رایج است و حدود ۱ نفر از هر ۵ نفر را درگیر میکند. با افزایش سن، احتمال ابتلا به آن نیز بیشتر میشود.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم خشکی دهان دارید که از بین نمیروند، به یک متخصص داخلی یا متخصص بیماری های دهان و دندان مراجعه نمایید.
چه سوالاتی باید از پزشکم بپرسم؟
- علت خشکی دهان من چیست؟
- آیا باید دارویم را تغییر دهم یا دوز آن را تنظیم کنم؟
- آیا بیماری زمینهای دارم که نیاز به درمان دارد؟
- هر چند وقت یکبار باید برای جرمگیری به دندانپزشک مراجعه کنم؟
- چه محصولاتی برای خشکی دهان پیشنهاد میکنید؟
یادداشتی از دکتر نگین واعظی
احساس گاه به گاه خشکی دهان طبیعی است و اغلب نشان دهنده نیاز بدن به نوشیدن آب بیشتر است. اما اگر این احساس دائمی باشد، ممکن است به زروستومیا مبتلا شده باشید. خشکی دهان ممکن است بی ضرر به نظر برسد، اما در طول زمان میتواند به دندان ها و لثه ها آسیب جدی وارد کند. بهتر است در اولین نشانه ها به پزشک مراجعه کنید تا علت آن مشخص شده و برنامه درمانی مناسبی تدوین شود.
نوبت دندانپزشکی در تبریز
کلیه خدمات دندانپزشکی اعم از دندانپزشکی زیبایی، ایمپلنت، ترمیم و درمان ریشه، جراحی و کشیدن، کودکان، بلیچینگ و جرم گیری و … در مطب دکتر نگین واعظی در تبریز ارائه می شود.برای دریافت نوبت سریع دندانپزشکی در تبریز برای امروز کافیست با ما تماس بگیرید :
📞 برای نوبت دهی سریع دندانپزشکی در تبریز همین حالا با ما تماس بگیرید.
بدون دیدگاه