تق تق فک یا صدای کلیک مفصل فک، یکی از علائم شایع اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMD) است. این صدا ممکن است هنگام صحبت کردن، جویدن غذا یا خمیازه کشیدن شنیده شود. از جمله دلایل ایجاد این مشکل می توان به ضربه، استرس، فشار دادن دندان ها روی یکدیگر و دندان قروچه اشاره کرد. بسته به علت و شدت مشکل، درمان تق تق فک ممکن است شامل تغییر عادت های روزمره، درمان های خانگی، روش های غیرجراحی یا در موارد خاص جراحی باشد.
خلاصه نکات مهم درباره تق تق فک
- تق تق فک معمولا با اختلالات مفصل گیجگاهی فکی ارتباط دارد.
- دندان قروچه، استرس، ضربه و مشکلات نحوه قرارگیری دندان ها از دلایل احتمالی آن هستند.
- اگر صدا فقط هنگام باز کردن بیش از حد دهان ایجاد شود و با درد همراه نباشد، معمولا جای نگرانی ندارد.
- درمان ممکن است شامل اصلاح عادت ها، کمپرس سرد و گرم، دارو یا فیزیوتراپی باشد.
- در صورت همراه بودن صدا با درد، حساسیت یا محدودیت حرکت فک، باید به دندانپزشک مراجعه کنید.
فهرست مطالب
تق تق فک چیست؟
تق تق فک یا Jaw Popping به شنیدن صدای کلیک، تق تق یا ترک خوردن هنگام صحبت کردن، جویدن غذا یا خمیازه کشیدن گفته می شود. این صدا یکی از علائم شایع اختلالات مفصل گیجگاهی فکی (TMD) است.
مفصل گیجگاهی فکی یا TMJ مفصلی است که استخوان فک پایین را به جمجمه متصل می کند و امکان باز و بسته شدن دهان و انجام حرکاتی مانند جویدن و صحبت کردن را فراهم می سازد.
افرادی که به دلیل اختلالات مفصل گیجگاهی فکی دچار صدای کلیک فک می شوند، ممکن است علائم دیگری نیز داشته باشند، از جمله:
- درد در ناحیه فک؛
- سردرد؛
- گوش درد؛
- درد گردن.
صدای تق تق فک ممکن است خفیف یا شدید باشد و در یک طرف یا هر دو طرف صورت شنیده شود. بسته به شدت مشکل، دندانپزشک یا پزشک ممکن است درمان های خانگی، اصلاح سبک زندگی، روش های غیرجراحی یا جراحی را پیشنهاد کند.

انواع صدای تق تق فک
صدای تق تق فک معمولا به دو شکل مختلف ایجاد می شود:
۱. صدا هنگام باز کردن بیش از حد دهان
گاهی هنگام باز کردن بسیار زیاد دهان، مثلا هنگام خمیازه کشیدن، صدای تق یا کلیک از مفصل فک شنیده می شود. این نوع صدا معمولا طبیعی است و به تنهایی جای نگرانی ندارد.
۲. صدا هنگام باز و بسته کردن دهان
نوع دیگری از صدای فک زمانی ایجاد می شود که دهان را می بندید و دوباره باز می کنید؛ برای مثال هنگام جویدن غذا یا صحبت کردن.
این نوع صدا ممکن است به دلیل جابه جایی دیسک مفصلی ایجاد شود. دیسک مفصلی، بافتی غضروفی است که مانند یک بالشتک بین سطوح مفصل گیجگاهی فکی قرار دارد و به حرکت روان مفصل کمک می کند. زمانی که این دیسک از موقعیت طبیعی خود خارج شود و دوباره به جای خود برگردد، ممکن است صدای کلیک یا تق تق ایجاد شود.
علت صدا دادن فک چیست؟
دلایل مختلفی می توانند باعث ایجاد صدای تق تق یا کلیک در فک شوند. از مهم ترین عوامل احتمالی می توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. دندان قروچه و فشار دادن دندان ها روی هم
دندان قروچه (Bruxism) به عادت ساییدن یا فشردن دندان ها روی یکدیگر گفته می شود. این عادت می تواند فشار زیادی به عضلات و مفصل فک وارد کند و در ایجاد اختلالات مفصل گیجگاهی فکی نقش داشته باشد.
۲. عادت های نامناسب دهانی
برخی عادت ها مانند جویدن بیش از حد آدامس یا جویدن ناخن می توانند فشار و فعالیت غیرضروری عضلات فک را افزایش دهند و زمینه ساز بروز ناراحتی های مفصل فک شوند.
۳. آرتریت یا التهاب مفصل
بیماری های مفصلی مانند آرتریت می توانند ساختار مفصل گیجگاهی فکی را تحت تاثیر قرار دهند و باعث ایجاد درد، محدودیت حرکت یا صدای غیرطبیعی هنگام حرکت فک شوند.
۴. ناهنجاری در نحوه قرارگیری دندان ها
مال اکلوژن (Malocclusion) به وضعیتی گفته می شود که دندان های فک بالا و پایین هنگام بستن دهان به درستی روی یکدیگر قرار نمی گیرند. این مشکل ممکن است در برخی افراد با اختلالات عملکردی فک همراه باشد.
۵. ناهنجاری های استخوانی مفصل فک
برخی ناهنجاری های ساختاری در استخوان ها و مفصل فک می توانند نحوه حرکت مفصل را تغییر دهند و باعث ایجاد صدای کلیک شوند.
۶. تنش عضلانی ناشی از استرس و اضطراب
استرس و اضطراب ممکن است باعث انقباض و سفت شدن عضلات فک شوند. در برخی افراد، این وضعیت با فشردن ناخودآگاه دندان ها روی یکدیگر همراه است و می تواند احتمال بروز مشکلات مفصل فک را افزایش دهد.
۷. ضربه و آسیب دیدگی فک
ضربه ناشی از تصادف، زمین خوردن یا آسیب های ورزشی ممکن است به مفصل گیجگاهی فکی آسیب وارد کند و باعث ایجاد صدا یا درد هنگام حرکت فک شود.
۸. سابقه خانوادگی
اگر پدر، مادر یا پدربزرگ و مادربزرگ شما سابقه مشکلات مرتبط با مفصل گیجگاهی فکی داشته باشند، ممکن است احتمال بروز این اختلالات در شما نیز بیشتر باشد.
روش های درمان تق تق فک
برای درمان صدای تق تق فک، روش های مختلفی وجود دارد که انتخاب آن ها به علت ایجاد مشکل و شدت علائم بستگی دارد. دندانپزشک یا پزشک ممکن است از یک یا چند روش زیر استفاده کند:
- اصلاح عادت ها و تغییر سبک زندگی؛
- استفاده از روش های درمان خانگی؛
- درمان دارویی؛
- روش های درمانی غیرجراحی؛
- درمان های جراحی در موارد شدید.
۱. اصلاح عادت های روزمره
اگر صدای تق تق فک خفیف باشد، گاهی با اجتناب از برخی عادت های نامناسب می توان به بهبود وضعیت کمک کرد. این عادت ها عبارت اند از:
- جویدن ناخن؛
- جویدن بیش از حد آدامس؛
- جویدن یخ؛
- مصرف زیاد غذاهای سفت یا نیازمند جویدن طولانی.
۲. درمان های خانگی
اگر اصلاح عادت های روزمره به تنهایی باعث کاهش صدای فک و درد آن نشود، ممکن است پزشک یا دندانپزشک روش های خانگی زیر را پیشنهاد کند:
- کمپرس سرد: قرار دادن کمپرس سرد روی ناحیه مفصل فک می تواند به کاهش تورم کمک کند.
- کمپرس گرم: استفاده از گرما می تواند به آرام شدن عضلات و کاهش ناراحتی فک کمک کند.
- استفاده از محافظ دهان: نایت گارد یا محافظ دندان می تواند از دندان ها در برابر فشار ناشی از دندان قروچه و فشردن دندان ها محافظت کند. این وسیله را می توان به صورت آماده تهیه کرد یا دندانپزشک آن را متناسب با وضعیت دندان ها و فک بیمار بسازد.
- مصرف غذاهای نرم: انتخاب غذاهای نرم باعث می شود فشار کمتری هنگام جویدن به مفصل فک وارد شود.
- داروهای ضدالتهاب: داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) ممکن است برای کاهش التهاب و درد مورد استفاده قرار گیرند.
۳. درمان دارویی
در برخی موارد که صدای کلیک فک با علائم خفیف تا متوسط همراه است، ممکن است پزشک داروهای تجویزی را برای کنترل علائم توصیه کند. این داروها می توانند شامل موارد زیر باشند:
- داروهای ضدافسردگی: برخی از این داروها ممکن است برای کمک به کاهش استرس و اضطراب تجویز شوند.
- شل کننده های عضلانی: این داروها به کاهش تنش و گرفتگی عضلات فک کمک می کنند.
۴. درمان های غیرجراحی
در برخی بیماران، برای درمان صدای تق تق فک به اقدامات تخصصی غیرجراحی نیاز است. این روش ها شامل موارد زیر هستند:
فیزیوتراپی تخصصی مفصل گیجگاهی فکی: فیزیوتراپیست می تواند با استفاده از تکنیک های مختلف، از جمله تمرینات اختصاصی فک، به بهبود حرکت مفصل و کاهش علائم کمک کند.
ماساژ نقاط ماشه ای: نقاط ماشه ای، نواحی حساس و منقبض در عضلات هستند که ممکن است به شکل گره های عضلانی احساس شوند. درمانگر با شناسایی این نقاط و ماساژ آن ها می تواند به شل شدن عضلات و کاهش تنش کمک کند.
درمان با امواج رادیویی: در این روش از امواج رادیویی برای افزایش جریان خون و تحریک مفصل فک استفاده می شود.
تحریک الکتریکی عصب از روی پوست (TENS): در این روش از دستگاه کوچکی استفاده می شود که به الکترودهای چسبی متصل است. الکترودها روی پوست قرار می گیرند و دستگاه با ارسال پالس های الکتریکی خفیف به کاهش موقت درد کمک می کند.
درمان های ترمیمی دندانپزشکی: اگر صدای فک به دلیل ناهماهنگی در نحوه قرارگیری دندان ها هنگام بسته شدن دهان ایجاد شده باشد، ممکن است درمان های ترمیمی و اصلاحی دندانپزشکی مورد نیاز باشند. این درمان ها می توانند شامل روکش دندان، بریج، ایمپلنت دندان یا ارتودنسی باشند. همچنین دندانپزشک ممکن است یک محافظ دهان اختصاصی بسازد تا به قرارگیری مناسب تر فک کمک کند.
توجه داشته باشید که انتخاب این روش ها به علت اصلی مشکل بستگی دارد و همه بیماران مبتلا به صدای فک به درمان های ترمیمی یا ارتودنسی نیاز ندارند.
۵. درمان های جراحی
در موارد شدید که روش های درمانی دیگر نتیجه مناسبی نداشته باشند، ممکن است برای اصلاح مشکلات مفصل فک به جراحی نیاز باشد. برخی از روش های جراحی عبارت اند از:
آرتروسنتز (Arthrocentesis): این روش که با نام تخلیه مایع مفصلی نیز شناخته می شود، برای خارج کردن مایع اضافی از مفصل فک انجام می شود. در برخی موارد، پزشک ممکن است برای کاهش تورم، داروهای کورتیکواستروئیدی نیز به مفصل تزریق کند.
آرتروسکوپی (Arthroscopy): در این روش، جراح برش کوچکی در نزدیکی مفصل فک ایجاد می کند و یک لوله باریک مجهز به دوربین و منبع نور را وارد ناحیه مفصل می کند. این کار امکان بررسی، تشخیص و درمان مشکلات مفصل گیجگاهی فکی را بدون نیاز به ایجاد برش های بزرگ فراهم می کند.
آرتروپلاستی (Arthroplasty): این نوع جراحی برای ترمیم، جایگزینی، برداشتن یا تغییر موقعیت بخش هایی از مفصل فک انجام می شود. برای انجام این عمل معمولا به ایجاد برش های بزرگ تری نیاز است.
درمان نکردن تق تق فک چه عوارضی دارد؟
در بسیاری از موارد، صدای تق تق فک یکی از علائم اختلالات مفصل گیجگاهی فکی است. اگر این اختلال درمان نشود، در برخی موارد ممکن است به ساختار مفصل آسیب دائمی وارد شود و به از بین رفتن بخشی از غضروف و استخوان مفصل منجر شود.
البته صرف شنیدن صدای کلیک فک به معنای وجود آسیب جدی یا نیاز قطعی به درمان نیست. شدت علائم و علت ایجاد صدا در تشخیص اهمیت دارند.
آیا می توان از تق تق فک پیشگیری کرد؟
پیشگیری از تمام موارد صدای تق تق فک امکان پذیر نیست؛ به ویژه اگر این مشکل به دلیل ناهنجاری های ساختاری استخوان های فک ایجاد شده باشد.
با این حال، برای کاهش احتمال ایجاد صدای فک ناشی از دندان قروچه و فشردن دندان ها، می توانید عادت کنید که در حالت استراحت، دندان های بالا و پایین را کمی از یکدیگر جدا نگه دارید؛ مگر زمانی که در حال غذا خوردن، بلعیدن یا صحبت کردن هستید.
شل نگه داشتن عضلات فک و قرار دادن آن در وضعیت استراحت می تواند به کاهش فشار غیرضروری بر مفصل کمک کند و احتمال بروز برخی مشکلات مرتبط با اختلالات مفصل گیجگاهی فکی را کاهش دهد.
چه زمانی برای تق تق فک باید به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
اگر هنگام خمیازه کشیدن صدای تق تق از فک خود می شنوید و هیچ دردی ندارید، معمولا جای نگرانی نیست. اما در شرایط زیر بهتر است برای بررسی وضعیت فک به دندانپزشک یا پزشک مراجعه کنید:
- درد یا حساسیت فک که از بین نمی رود؛
- ناتوانی در بستن کامل دهان؛
- ایجاد صدای تق تق فک هنگام جویدن غذا.
هشدار مهم
اگر فک شما از جای خود خارج شده است، باید فورا برای دریافت درمان پزشکی اقدام کنید. هرگز سعی نکنید خودتان فک را به محل طبیعی آن برگردانید.
اگر صدای فک هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن ایجاد می شود، حتی در صورت نداشتن درد، بهتر است برای بررسی وضعیت مفصل به دندانپزشک مراجعه کنید.
پیشنهاد برای مطالعه بیشتر : مطالعه مقاله براکسیسم یا دندان قروچه چیست؟ علت، علائم، درمان و پیشگیری می تواند برایتان مفید باشد.
سوالات متداول درباره تق تق فک
آیا صدای تق تق فک از بین می رود؟
در بیشتر افراد، پیش آگهی این مشکل خوب است. از آنجا که صدای کلیک فک اغلب یکی از علائم اختلالات مفصل گیجگاهی فکی است، با درمان علت زمینه ای ممکن است این صدا نیز برطرف شود.
چرا فقط یک طرف فک من صدا می دهد؟
صدای کلیک یا تق تق فک معمولا می تواند یکی از علائم اختلالات مفصل گیجگاهی فکی باشد. این اختلالات ممکن است در یک طرف یا هر دو طرف صورت ایجاد شوند. بنابراین، شنیدن صدا فقط از یک سمت فک لزوما نشانه یک مشکل خاص نیست.
چرا فکم صدا می دهد اما درد ندارم؟
اگر صدای فک فقط هنگام خمیازه کشیدن یا باز کردن بیش از حد دهان ایجاد شود، ممکن است به دلیل کشیده شدن موقت و بیش از اندازه مفصل فک باشد. این وضعیت معمولا نگران کننده نیست، به ویژه اگر با درد همراه نباشد.
با این حال، باید بدانید که اگرچه درد یکی از علائم شایع اختلالات مفصل گیجگاهی فکی است، برخی افراد با وجود صدای تق تق فک هیچ دردی احساس نمی کنند.
اگر فک شما هنگام غذا خوردن یا صحبت کردن صدا می دهد، حتی در صورت نداشتن درد، بهتر است برای بررسی وضعیت مفصل به دندانپزشک مراجعه کنید.
پیشنهاد برای مطالعه بیشتر: مقاله آندربایت چیست؟ | علائم، علت جلو بودن فک پایین، روشهای درمان و پیشگیری میتواند برایتان مفید باشد.
جمع بندی
تق تق فک یا صدای کلیک مفصل فک یکی از علائم شایع اختلالات مفصل گیجگاهی فکی است. این مشکل در بسیاری از موارد موقتی است و با درمان علت زمینه ای بهبود پیدا می کند.
دندان قروچه، استرس، ضربه، عادت های نامناسب دهانی و برخی ناهنجاری های ساختاری از جمله عواملی هستند که می توانند باعث ایجاد صدای فک شوند. بسته به علت و شدت مشکل، درمان ممکن است شامل اصلاح عادت های روزمره، استفاده از کمپرس سرد و گرم، دارو، فیزیوتراپی یا در موارد شدید جراحی باشد.
اگر فک شما هنگام صحبت کردن یا جویدن غذا صدا می دهد، به ویژه اگر این وضعیت با درد یا محدودیت حرکت همراه باشد، بهتر است برای تشخیص علت و انتخاب روش درمان مناسب به دندانپزشک مراجعه کنید.
برای دریافت خدمات دندانپزشکی جراحی، ترمیمی و زیبایی می توانید به مطب دکتر نگین واعظی در تبریز مراجعه کنید. بدین منظور می توانید نوبت اینترنتی تهیه فرمائید.


بدون دیدگاه