همه میدانیم که شکر برای دندانها مضر است؛ اما همیشه اینطور نبوده است. در واقع، زمانی که ارسطو، فیلسوف یونان باستان، برای نخستین بار مشاهده کرد که غذاهای شیرین مانند انجیر نرم باعث پوسیدگی دندان میشوند، هیچکس حرف او را باور نکرد.
اما با پیشرفت علم، اکنون یک موضوع کاملاً مشخص است: شکر باعث پوسیدگی دندان میشود. با این حال، خود شکر بهتنهایی عامل اصلی پوسیدگی نیست؛ بلکه زنجیرهای از اتفاقاتی که پس از مصرف شکر رخ میدهد، مسئول ایجاد این مشکل است.
در این مقاله از وب سایت دکتر نگین واعظی، بهطور دقیق بررسی میکنیم که شکر چگونه بر دندانها تأثیر میگذارد و چگونه میتوان از پوسیدگی دندان جلوگیری کرد.
دهان شما یک میدان نبرد دائمی است
انواع مختلفی از باکتریها در دهان شما زندگی میکنند. برخی از آنها برای سلامت دندانها مفید هستند، اما برخی دیگر میتوانند به دندانها آسیب برسانند.
برای مثال، مطالعات نشان دادهاند که گروهی از باکتریهای مضر، هر زمان که با شکر مواجه میشوند و آن را تجزیه میکنند، در دهان اسید تولید میکنند.[منبع]
این اسیدها مواد معدنی موجود در مینای دندان را از بین میبرند. مینا همان لایه بیرونی، براق و محافظ دندان است. این فرآیند دمینرالیزاسیون یا از دست رفتن مواد معدنی دندان نام دارد.
خبر خوب این است که بزاق دهان شما بهطور مداوم به ترمیم این آسیب کمک میکند. این فرآیند طبیعی رمینرالیزاسیون یا معدنیشدن مجدد نام دارد.
مواد معدنی موجود در بزاق، مانند کلسیم و فسفات، به همراه فلوراید موجود در خمیردندان و آب، به مینای دندان کمک میکنند تا مواد معدنی از دسترفته در جریان یک «حمله اسیدی» را جایگزین کند. این فرآیند به تقویت دندانها کمک میکند.
با این حال، تکرار مداوم حملات اسیدی باعث از دست رفتن مواد معدنی مینای دندان میشود. با گذشت زمان، این وضعیت میتواند مینا را ضعیف کرده و آن را از بین ببرد و در نهایت باعث ایجاد پوسیدگی شود.
به زبان ساده، پوسیدگی دندان حفرهای است که در اثر پوسیدگی در دندان ایجاد میشود. این پوسیدگی نتیجه فعالیت باکتریهای مضر است که شکر موجود در مواد غذایی را تجزیه کرده و اسید تولید میکنند.
اگر پوسیدگی درمان نشود، میتواند به لایههای عمیقتر دندان گسترش پیدا کند و باعث درد و حتی از دست رفتن دندان شود.
علائم پوسیدگی دندان شامل دنداندرد، درد هنگام جویدن و حساسیت به مواد غذایی و نوشیدنیهای شیرین، گرم یا سرد است.
خلاصه:
دهان شما دائماً درگیر فرآیندهای از دست رفتن و بازگشت مواد معدنی است. با این حال، زمانی پوسیدگی ایجاد میشود که باکتریهای موجود در دهان شکر را تجزیه کرده و اسید تولید کنند؛ اسیدی که مینای دندان را ضعیف میکند.
برای آگاهی بیشتر پیشنهاد میکنیم مقاله بهترین روشهای درمان پوسیدگی دندان کودکان را مطالعه کنید.
شکر باکتریهای مضر را جذب کرده و pH دهان را کاهش میدهد
شکر مانند یک آهنربا برای باکتریهای مضر عمل میکند.
دو نوع از باکتریهای مخرب موجود در دهان، Streptococcus mutans و Streptococcus sobrinus هستند.
هر دوی این باکتریها از شکر موجود در مواد غذایی تغذیه میکنند و پلاک دندانی تشکیل میدهند. پلاک دندانی یک لایه چسبناک و بیرنگ است که روی سطح دندانها ایجاد میشود.[منبع]
اگر پلاک دندانی بهوسیله بزاق یا مسواک از بین نرود، محیط دهان اسیدیتر میشود و احتمال شروع پوسیدگی افزایش پیدا میکند.
مقیاس pH میزان اسیدی یا قلیایی بودن یک محلول را اندازهگیری میکند و عدد ۷ در این مقیاس، حالت خنثی را نشان میدهد.
زمانی که pH پلاک دندانی به کمتر از حد طبیعی، یعنی کمتر از ۵٫۵، برسد، اسیدیته ایجادشده شروع به حل کردن مواد معدنی و تخریب مینای دندان میکند.
در این فرآیند، سوراخها یا فرسایشهای کوچکی روی دندان ایجاد میشوند. با گذشت زمان، این آسیبها بزرگتر شده و در نهایت ممکن است یک حفره بزرگ یا پوسیدگی ایجاد شود.
خلاصه:
شکر با جذب باکتریهای مضر، به تخریب مینای دندان کمک میکند و میتواند باعث ایجاد پوسیدگی در دندان آسیبدیده شود.
عادتهای غذایی که باعث پوسیدگی دندان میشوند
در سالهای اخیر، محققان دریافتند که برخی عادتهای غذایی در ایجاد پوسیدگی دندان نقش مهمی دارند.
مصرف میانوعدههای سرشار از شکر
قبل از اینکه به سراغ یک میانوعده شیرین بروید، کمی فکر کنید. مطالعات مختلف نشان دادهاند که مصرف مکرر شیرینیها و نوشیدنیهای شیرین، احتمال ایجاد پوسیدگی دندان را افزایش میدهد.
خوردن مکرر مواد غذایی سرشار از شکر، مدت زمانی را که دندانها در معرض اثرات حلکننده اسیدهای مختلف قرار میگیرند افزایش میدهد و در نتیجه میتواند باعث پوسیدگی دندان شود.
در یک مطالعه جدید که روی دانشآموزان انجام شد، مشخص شد کودکانی که میانوعدههایی مانند کلوچه و چیپس سیبزمینی مصرف میکردند، چهار برابر بیشتر از کودکانی که این مواد غذایی را مصرف نمیکردند، در معرض ابتلا به پوسیدگی دندان قرار داشتند.
نوشیدن نوشیدنیهای شیرین و اسیدی
رایجترین منابع شکر مایع شامل نوشابههای شیرین، نوشیدنیهای ورزشی، نوشیدنیهای انرژیزا و آبمیوهها هستند.
علاوه بر شکر، این نوشیدنیها حاوی مقدار زیادی اسید نیز هستند که میتواند باعث پوسیدگی دندان شود.
در یک مطالعه گسترده در فنلاند، نوشیدن روزانه ۱ تا ۲ نوشیدنی شیرینشده با شکر با ۳۱ درصد افزایش خطر پوسیدگی دندان ارتباط داشت.
همچنین، یک مطالعه استرالیایی روی کودکان ۵ تا ۱۶ ساله نشان داد که تعداد نوشیدنیهای شیرینشده با شکر که مصرف میکردند، ارتباط مستقیمی با تعداد پوسیدگیهای دندانی آنها داشت.
علاوه بر این، یک مطالعه روی بیش از ۲۰ هزار فرد بزرگسال نشان داد که حتی مصرف گاهبهگاه یک نوشیدنی شیرین، در مقایسه با افرادی که هیچ نوشیدنی شیرینی مصرف نمیکردند، با ۴۴ درصد افزایش خطر از دست دادن ۱ تا ۵ دندان همراه بود.
این موضوع نشان میدهد که نوشیدن نوشیدنیهای شیرین بیش از دو بار در روز، تقریباً خطر از دست دادن بیش از ۶ دندان را سه برابر میکند.
خوشبختانه، یک مطالعه نشان داد که کاهش مصرف شکر به کمتر از ۱۰ درصد کالری روزانه میتواند خطر پوسیدگی دندان را کاهش دهد.
جرعهجرعه نوشیدن نوشیدنیهای شیرین
اگر در طول روز دائماً نوشیدنیهای شیرین را جرعهجرعه مینوشید، بهتر است این عادت را دوباره بررسی کنید.
تحقیقات نشان دادهاند که نحوه نوشیدن نوشیدنیها نیز بر خطر ابتلا به پوسیدگی دندان تأثیر دارد.
یک مطالعه نشان داد که نگه داشتن نوشیدنیهای شیرین در دهان برای مدت طولانی یا نوشیدن مداوم و جرعهجرعه آنها، خطر پوسیدگی دندان را افزایش میدهد.
دلیل این موضوع تا حدی این است که دندانها برای مدت طولانیتری در معرض شکر قرار میگیرند و در نتیجه باکتریهای مضر فرصت بیشتری برای آسیبرساندن پیدا میکنند.
مصرف مواد غذایی چسبناک
«مواد غذایی چسبناک» به خوراکیهایی گفته میشود که منابع شکر را برای مدت طولانیتری در دهان باقی میگذارند؛ مانند آبنباتهای سفت، قرصهای خوشبوکننده دهان و آبنباتهای چوبی. این مواد نیز با پوسیدگی دندان ارتباط دارند.
از آنجا که این مواد غذایی برای مدت طولانیتری در دهان باقی میمانند، شکر موجود در آنها بهتدریج آزاد میشود. این وضعیت زمان کافی در اختیار باکتریهای مضر دهان قرار میدهد تا شکر را تجزیه کرده و اسید بیشتری تولید کنند.
نتیجه نهایی، طولانیتر شدن دورههای از دست رفتن مواد معدنی دندان و کوتاهتر شدن دورههای بازگشت مواد معدنی است.
حتی مواد غذایی فرآوریشده و نشاستهای مانند چیپس سیبزمینی، چیپس ذرت و کراکرهای طعمدار نیز ممکن است برای مدتی در دهان باقی بمانند و باعث ایجاد پوسیدگی شوند.
خلاصه:
برخی عادتها با پوسیدگی دندان ارتباط دارند؛ از جمله خوردن میانوعدههای سرشار از شکر، نوشیدن نوشیدنیهای شیرین یا اسیدی، جرعهجرعه نوشیدن نوشیدنیهای شیرین و مصرف مواد غذایی چسبناک.
برای آگاهی درباره هزینه ترمیم دندان، پیشنهاد میکنیم مقاله هزینه ترمیم دندان در تبریز را مطالعه کنید.
نکاتی برای مبارزه با پوسیدگی دندان
تحقیقات نشان دادهاند که عوامل دیگری نیز میتوانند سرعت ایجاد یا پیشرفت پوسیدگی دندان را افزایش یا کاهش دهند. این عوامل شامل بزاق، عادات غذایی، میزان تماس با فلوراید، بهداشت دهان و دندان و رژیم غذایی کلی فرد هستند.
در ادامه، چند روش برای مبارزه با پوسیدگی دندان را بررسی میکنیم.
به آنچه میخورید و مینوشید توجه کنید
سعی کنید یک رژیم غذایی متعادل و سرشار از غلات کامل، میوههای تازه، سبزیجات و محصولات لبنی داشته باشید.
اگر مواد غذایی شیرین یا نوشیدنیهای شیرین و اسیدی مصرف میکنید، بهتر است آنها را همراه وعدههای اصلی غذا مصرف کنید، نه در فاصله بین وعدههای غذایی.
همچنین هنگام نوشیدن نوشیدنیهای شیرین و اسیدی، استفاده از نی را در نظر بگیرید. این کار باعث میشود دندانها تماس کمتری با شکر و اسید موجود در نوشیدنی داشته باشند.
علاوه بر این، میتوانید میوهها یا سبزیجات خام را به وعدههای غذایی خود اضافه کنید تا جریان بزاق در دهان افزایش پیدا کند.
در نهایت، هرگز اجازه ندهید نوزاد با شیشهای حاوی مایعات شیرین، آبمیوه یا شیرخشک به خواب برود.
مصرف شکر را کاهش دهید
مواد غذایی شیرین و چسبناک باید فقط گاهی مصرف شوند.
اگر خوراکی شیرینی مصرف کردید، کمی آب بنوشید؛ ترجیحاً آب شهری حاوی فلوراید. این کار به شستوشوی دهان و رقیق شدن شکر چسبیده به سطح دندان کمک میکند.
همچنین بهتر است نوشابهها را فقط به مقدار محدود مصرف کنید یا در صورت امکان، اصلاً مصرف نکنید.
اگر نوشابه مینوشید، آن را بهآرامی و در طول مدت زمان طولانی جرعهجرعه مصرف نکنید. این کار باعث میشود دندانها برای مدت طولانیتری در معرض حملات شکر و اسید قرار بگیرند.
بهجای آن آب بنوشید. آب فاقد اسید، شکر و کالری است.
بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید
تعجبی ندارد که رعایت بهداشت دهان و دندان نیز نقش مهمی دارد.
مسواک زدن حداقل دو بار در روز، یکی از اقدامات مهم برای پیشگیری از پوسیدگی دندان است.
توصیه میشود هر زمان که امکان دارد، پس از هر وعده غذایی مسواک بزنید و سپس یک بار دیگر پیش از خواب دندانهای خود را مسواک کنید.
همچنین میتوانید با استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید، به بهبود بهداشت دهان و دندان خود کمک کنید. فلوراید به محافظت از دندانها کمک میکند.
علاوه بر این، تحریک جریان بزاق باعث میشود دندانها با مواد معدنی مفید موجود در بزاق شستوشو داده شوند.
جویدن آدامس بدون قند نیز میتواند با تحریک تولید بزاق و فرآیند بازگشت مواد معدنی، از تجمع پلاک دندانی جلوگیری کند.
در نهایت، هیچچیز مانند مراجعه منظم به دندانپزشک، تقریباً هر ۶ ماه یکبار، به حفظ سلامت دندانها و لثهها کمک نمیکند.
خلاصه:
علاوه بر کنترل میزان مصرف شکر، سعی کنید رژیم غذایی سالم و متعادلی داشته باشید، بهخوبی از دندانهای خود مراقبت کنید و برای پیشگیری از پوسیدگی دندان، بهطور منظم به دندانپزشک مراجعه کنید.
پیشنهاد میکنیم حتما مقاله درمان حساسیت دندان | علت، علائم، روش های درمان و پیشگیری کامل را مطالعه کنید.
جمعبندی
هر زمان که ماده غذایی یا نوشیدنی شیرینی مصرف میکنید، باکتریهای موجود در دهان شما شروع به تجزیه آن میکنند.
اما این باکتریها در جریان این فرآیند اسید تولید میکنند. اسید مینای دندان را تخریب میکند و در طول زمان باعث پوسیدگی دندان میشود.
برای مقابله با این مشکل، مصرف مواد غذایی و نوشیدنیهای سرشار از شکر را به حداقل برسانید؛ بهویژه در فاصله بین وعدههای غذایی و درست پیش از خواب.
مراقبت صحیح از دندانها و داشتن یک سبک زندگی سالم، بهترین راه برای پیروز شدن در مبارزه با پوسیدگی دندان است.
ممنونیم از اینکه تا انتهای این مقاله با ما همراه بودید. برای دریافت نوبت سریع دندانپزشکی در تبریز کافیست با مطب ما تماس بگیرید.


بدون دیدگاه