سندرم سوزش دهان (BMS) یک بیماری دردناک است که باعث ایجاد احساس سوزش، داغی یا گزگز در زبان، لب ها و سایر قسمتهای داخل دهان می شود. برای نوعی از این بیماری که بدون علت مشخص ایجاد می شود، درمان قطعی وجود ندارد؛ اما روشهایی برای کاهش و کنترل علائم آن وجود دارد. در برخی افراد نیز یک بیماری زمینه ای باعث بروزش می شود که در این شرایط، درمان بیماری اصلی معمولاً موجب برطرف شدن سندرم سوزش دهان خواهد شد.
سندرم سوزش دهان چیست؟
سندرم سوزش دهان (Burning Mouth Syndrome یا BMS) نوعی اختلال دردناک است که احساس سوزش، گزگز یا داغ شدن شدید را در دهان ایجاد می کند. این مشکل ممکن است هر بخش از دهان یا حتی گلو را درگیر کند، اما بیشتر در نواحی زیر دیده میشود:
- زبان
- سقف دهان
- لبها
برخی افراد هستند که علاوه بر احساس سوزش، طعم تلخ یا فلزی نیز در دهانشون احساس می کنند.
این سندرم نسبتاً نادر است. برآوردها نشان میدهند حدود ۲ درصد از افراد بهش مبتلا هستند و شیوع اون در زنان بیشتر از مردان می باشد.
درمان این بیماری به علت ایجاد کننده آن بستگی دارد. اگر یک بیماری زمینه ای باعث سوزش دهان شده باشد، درمان آن معمولاً علائم را برطرف یا کاهش می دهد. اما در مواردی که علت مشخصی وجود ندارد، هدف درمان کاهش شدت علائم و بهبود کیفیت زندگی است.
انواع سندرم سوزش دهان
سندرم سوزش دهان به دو نوع طبقه بندی می شود:
۱. سندرم سوزش دهان اولیه (Primary BMS)
در این نوع، فرد احساس سوزش در دهان دارد اما علت مشخصی برای آن پیدا نمیشود.
۲. سندرم سوزش دهان ثانویه (Secondary BMS)
در این حالت، یک بیماری یا مشکل زمینهای موجب ایجاد احساس سوزش در دهان شده است. با درمان علت اصلی، علائم نیز معمولاً از بین میروند.
علائم BMS
شایع ترین علامت این بیماری، احساس سوزش، داغ شدن یا گزگز دردناک در قسمت های مختلف دهان است.
سایر علائم عبارتاند از:
- تغییر حس چشایی
- خشکی دهان
- بی حسی متناوب دهان
شدت علائم ممکن است در طول روز تغییر کند. برای مثال:
- صبح هنگام بیدار شدن هیچ علامتی نداشته باشید اما در طول روز سوزش بیشتر شود.
- از ابتدای روز علائم وجود داشته باشند و تا پایان روز تقریباً ثابت بمانند.
- برخی روزها علائم ظاهر شوند و برخی روزها هیچ مشکلی وجود نداشته باشد.
حتما مقاله [ خشکی دهان یا زروستومیا چیست؟ بررسی علت، علایم و روش های درمان ] را نیز مطالعه کنید.
علت های سندرم سوزش دهان
علت سندرم سوزش دهان اولیه
تصور میشود آسیب اعصاب مسئول حس چشایی و درد در زبان، علت اصلی این نوع بیماری باشد. پژوهشگران هنوز در حال بررسی علت دقیق این آسیب هستند، اما عواملی مانند استرس یا تغییرات هورمونی ممکن است در ایجاد آن نقش داشته باشند.
علتهای سندرم سوزش دهان ثانویه
در این نوع، عوامل مختلفی میتوانند باعث بروز بیماری شوند، از جمله:
واکنش های آلرژیک
برخی مواد مورد استفاده در درمانهای دندانپزشکی یا بعضی مواد غذایی میتوانند واکنش آلرژیک ایجاد کرده و موجب احساس سوزش دهان شوند.
دیابت
دیابت ممکن است به اعصاب دهان آسیب برساند و احتمال ابتلا به سندرم سوزش دهان را افزایش دهد.
زبان جغرافیایی
افراد مبتلا به زبان جغرافیایی بیشتر در معرض ابتلا به این سندرم قرار دارند.
رفلاکس معده (GERD)
بازگشت اسید معده به دهان میتواند انتهای اعصاب را تحریک کرده و باعث احساس سوزش شود.
خشکی دهان
کمبود بزاق موجب تحریک اعصاب و افزایش حساسیت مخاط دهان میشود.
یائسگی
کاهش سطح استروژن در دوران یائسگی میتواند حساسیت بافتهای دهان را افزایش دهد.
اختلالات سلامت روان
اضطراب مزمن یا افسردگی از عوامل افزایشدهنده خطر ابتلا به این بیماری هستند.
عفونتهای دهانی
عفونتهای باکتریایی یا قارچی مانند برفک دهان میتوانند باعث التهاب و آسیب اعصاب دهان شوند.
استرس
استرس ممکن است باعث دندانقروچه و ایجاد التهاب در دهان شود که زمینه را برای بروز علائم فراهم میکند.
کمبود ویتامینها و مواد معدنی
کمبود موارد زیر میتواند در ایجاد سندرم سوزش دهان نقش داشته باشد:
- ویتامین B12
- ویتامین D
- اسید فولیک
- آهن
- روی (زینک)
عوارض سندرم سوزش دهان
این بیماری میتواند کیفیت زندگی را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
از جمله مشکلاتی که ممکن است ایجاد شود:
- دشوار شدن غذا خوردن و نوشیدن
- اختلال در خواب
- افزایش اضطراب و استرس
- کاهش تمرکز
- افسردگی در برخی بیماران
حتما مقاله [ بیماری لثه چیست؟ علائم، علل و روش های درمان Periodontal Disease ] را نیز مطالعه کنید.
تشخیص سندرم سوزش دهان
در صورت مشاهده علائم، بهتر است ابتدا به دندانپزشک مراجعه کنید.
دندانپزشک دهان و زبان را معاینه کرده و عواملی مانند دندان قروچه یا سایر مشکلات دهانی را بررسی میکند.
در صورت نیاز ممکن است آزمایشهای زیر درخواست شوند:
- تست آلرژی
- آزمایش خون
- تصویربرداری مانند رادیوگرافی دندان، سیتیاسکن یا MRI
- نمونهگیری از مخاط دهان
- بررسی بزاق
- بیوپسی (نمونهبرداری از بافت)
درمان سندرم سوزش دهان
درمان به علت بیماری بستگی دارد.
برای مثال:
- اگر کمبود ویتامین علت بیماری باشد، مصرف مکمل ها کمک کننده است.
- اگر دندان قروچه عامل بیماری باشد، دندانپزشک محافظ دهانی (نایت گارد) تجویز میکند تا از دندانها محافظت کرده و التهاب را کاهش دهد.
در موارد سندرم سوزش دهان اولیه، درمان ها تنها به کاهش علائم کمک میکنند و درمان قطعی وجود ندارد.
ممکن است پزشک موارد زیر را تجویز کند:
- دهانشویههای دارای اثر بیحسکننده
- داروهای مسکن مانند استامینوفن یا ایبوپروفن
- جایگزینهای بزاق برای کاهش خشکی دهان
همچنین در صورت وجود مشکلات روحی ناشی از بیماری، ممکن است درمانهای زیر توصیه شوند:
- داروهای ضد اضطراب مانند کلونازپام
- داروهای ضد افسردگی مانند نورتریپتیلین
- رواندرمانی شناختی-رفتاری (CBT) برای کنترل اضطراب و درد مزمن
چگونه احساس سوزش دهان را کاهش دهیم؟
ممکن است اثر درمانها چند روز تا چند هفته زمان ببرد.
تا آن زمان میتوانید:
- نوشیدنی های سرد بنوشید.
- تکه های یخ را در دهان نگه دارید.
- آدامس بدون قند بجوید تا ترشح بزاق افزایش یابد.
همچنین بهتر است از موارد زیر پرهیز کنید:
- نوشیدنیهای الکلی
- غذاها و نوشیدنیهای بسیار داغ
- مواد غذایی اسیدی مانند آب مرکبات
- غذاهای تند و پرادویه
- دهانشویههای حاوی الکل
- سیگار و ویپ
حتما مقاله [ برفک دهان چیست و چگونه درمان میشود؟ راهنمای کامل علائم و درمان کاندیدیاز دهانی ] را نیز مطالعه کنید.
مدت زمان بهبودی
در صورت عدم درمان، سندرم سوزش دهان ممکن است ماهها یا حتی سالها ادامه پیدا کند.با درمان مناسب، بسیاری از بیماران طی چند روز تا چند هفته کاهش علائم را تجربه میکنند. البته مدت زمان بهبود به علت زمینهای بیماری بستگی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در صورت مشاهده موارد زیر حتماً به پزشک یا دندانپزشک مراجعه کنید:
- احساس سوزش بدون علت مشخص
- ادامه داشتن علائم بیش از چند روز
- شدیدتر شدن سوزش
- ایجاد علائمی مانند تورم یا تاول در دهان
سوالات متداول
۱. آیا سندرم سوزش دهان خطرناک است؟
خیر. این بیماری معمولاً تهدیدکننده حیات نیست، اما میتواند کیفیت زندگی، خواب و تغذیه فرد را تحت تأثیر قرار دهد.
۲. آیا سندرم سوزش دهان درمان قطعی دارد؟
اگر علت آن یک بیماری زمینه ای باشد، با درمان آن مشکل معمولاً علائم برطرف میشوند. اما در نوع اولیه، درمان ها بیشتر برای کنترل و کاهش علائم هستند.
۳. چه غذاهایی باعث تشدید سوزش دهان می شوند؟
غذاهای تند، بسیار داغ، اسیدی، نوشیدنیهای الکلی و دهانشویه های حاوی الکل میتوانند علائم را تشدید کنند.
بدون دیدگاه